Podemszczyzna 8

Miejsce: krzyż pańszczyźniany znajdziemy na cerkwisku w Podemszczyźnie.

Lokalizacja: 50.22621, 23.29526

Inskrypcja: język ukraiński

Ten krzyż postawiono w pamiątkę oswobodzenia od pańszczyzny 3 maja 1848 roku

Opis:

Jest to klasyczny przykład krzyża postawionego z okazji zniesienia pańszczyzny w Galicji.

TUTAJ album ze zdjęciami

Podemszczyzna 7

Miejsce: ten krzyż stoi 250 metrów przed cerkwiskiem w Podemszczyźnie.

Lokalizacja: 50.2239, 23.29486

Inskrypcja: język ukraiński

Zbaw Panie lud Twój

1873

Opis:

Zarówno żeliwny krzyżyk jak i postument z kamienia są uszkodzone, ale miejscowi mieszkańcy prowizorycznie naprawili też żeliwny krzyż.

TUTAJ album ze zdjęciami

Podemszczyzna 5

Miejsce: figura stoi na skraju pól i tyłów gospodarstw. Najlepiej go odnaleźć, jadąc drogą główną od strony „Ostoi” i szukamy tam skrzyżowania koło przystanku. Skręcamy w piaszczystą drogę i jedziemy niejako na tyły zabudowań gospodarczych. 340 metrów dalej dostrzeżemy po lewej mały gaik, w którym stoi ta figura.

Lokalizacja: 50.22084, 23.29329

Inskrypcja: język ukraiński

Od Powietrza ognia Wojny i nagłej Śmierci Zachowaj nas Panie
1915 R

Opis:

Niemal identyczna figura stoi na cerkwisku, czyli kilkaset metrów nieopodal. Identyczność ta wiąże się z datą i podobną inskrypcją oraz płaskorzeźbą Maryi w kapliczce. Różnice jakie można tu zaobserwować, to trochę odmienna inskrypcja. Tutaj mamy dodatkowo „nagłą śmierć”. Jest to na pewno krzyż związany z I Wojną i aspektem występującej zarazy w wiosce. Można przypuszczać, że figura na cerkwisku była fundowana przez całą wioskę, natomiast ta powinna być prywatną fundacją. Możemy się tylko domyślać, że rodzina, która wystawiła figurę, doznała jakiejś łaski bożej, skoro ufundowała ją. Ciekawy jest też aspekt płaskorzeźby w kapliczce. O ile w Puchaczach jest święty Mikołaj, to tutaj mamy Matkę Boską Opieki. Właśnie pod takim wezwaniem była w Podemszczyźnie cerkiew i miejscowi mieszkańcy szukając opieki przed złem, oddawali się swojej patronce. Takie szczegóły pokazują, że tego typu figury są przemyślaną fundacją i zgodne z miejscową tradycją.

Obiekt niestety nie jest w zbyt dobrym stanie. Jest przechylony, ma sypiący się krzyżyk, no i oczywiście jest brudny! Pod tą figurą leżą szczątki starszego kamiennego krzyżyka. Pozwala to domniemać, że ten obecny mógł być… zwinięty z cmentarza…

TUTAJ album ze zdjęciami

Podemszczyzna 4

Miejsce: krzyż znajduje się między wioską Puchacze a Podemszczyzną, mniej więcej w połowie drogi. Aby go znaleźć, musimy pojechać na koniec Puchaczy niebieskim szlakiem. Gdy miniemy zabudowania i będziemy jechać lasem (około 650 metrów), bacznie obserwujemy lewą stronę. Tam około 20 metrów od drogi, na pagórku stoi ten krzyż.

Lokalizacja: 50.21573, 23.30395

Inskrypcja: język ukraiński

Ten krzyż postawiono staraniem gromady
RB 1868

Opis:

Można przypuszczać, że przed wojną ten krzyż stał na rozwidleniu dróg, jakie wychodziły z Puchaczy w kierunku Podemszczyzny. Nie było tutaj zabudowań, ani lasu jak teraz. Były w okolicy rozległe łąki między strumieniami.

Krzyż ten jest niezwykły, bowiem jest on dowodem na to, że spotykane na innych krzyżach w okolicy rysowane odręcznie krzyżyki na podstawie i na krzyżu, nie były dawnym wandalizmem i pojedynczym wybrykiem, tylko jakąś tradycją. Istnieje możliwość, że krzyż mógł mieć związek z „morowym powietrzem”. Rok 1868 był okresem, gdzie fundacje prywatne były rzadkie, królowały natomiast „anonimowe” fundacje gromadzkie. Wieś zazwyczaj fundowała krzyż w bardzo ważnej intencji, dotyczącej całej wioski. Taką intencją mogło być przezwyciężenie dużej zarazy w wiosce. Nie pisano o tym na krzyżu, bowiem istnieje możliwość, że był to temat tabu. Kwestia występujących epidemii na ziemi lubaczowskiej w tym okresie, jest praktycznie nieznana. Niestety brak badań historycznych. W całym regionie jest dużo krzyży od roku 1842 do pierwszej wojny, które mają wspólne cechy, ale często żadnej historii. Częściowo odpowiedź dają „krzyże z czaszkami”, bowiem niektóre z nich są określane przez miejscowych jako powiązane z epidemiami.

Opisywany krzyż jest kluczowy, ze względu na ogromną ilość krzyżyków. Krzyż w Nowinach Horynieckich ma identyczne krzyżyki i jest z podobnego okresu (1863 rok). Na ich podstawie można wysnuć przypuszczenia odnośnie rytych krzyżyków. Być może każdy krzyżyk, to ofiara epidemii, „podpisana” przez bliskich.

TUTAJ album ze zdjęciami

Podemszczyzna 3

Miejsce: figura stoi przy drodze leśnej, między wioską Puchacze i Podemszczyzna. Niebieski szlak, który tędy prowadzi, powinien być najlepszą wskazówką do odnalezienia go. Znajduje się on około pół kilometra od Puchaczy, po północnej stronie drogi.

Lokalizacja: 50.21696, 23.30746

Inskrypcja: język ukraiński

Od Powietrza Głodu Ognia i Wojny Ochroń Nas Panie
1915 3 września

Opis:

W Łówczy jest figura postawiona we wrześniu, z tego samego powodu. Stąd należy przypuszczać, że gdy przetoczył się front wojenny w czerwcu 1915 roku przez te ziemie, wszędzie wystąpiła zaraza w podobnym okresie. Ciekawe jest to, że kilkaset metrów dalej stoi krzyż, który też może mieć związek z wystąpieniem jakiejś zarazy, tyle że z 1868 roku.

Ta figura jest ciekawa między innymi z tego powodu, że ma płaskorzeźbę z kapliczką św. Mikołaja. Pokazuje to, że miejscowa ludność zapewne do tego świętego szczególnie wznosiła modły. Niestety krzyżyk został rozbity i leży obok, stąd miejscowi postanowili dorobić prowizoryczny krzyżyk z metalu.

TUTAJ album ze zdjęciami

Podemszczyzna 1

Miejsce: ten dość niezwykły obiekt sakralny, stoi tuż przy drodze, niedaleko osiedla PGR w Podemszczyźnie. Dokładniej, jest to droga w kierunku Horyńca, po stronie zachodniej przed lasem.

Lokalizacja: 50.20744, 23.30616

Opis:

Na szczycie tej piramidy, jest kamienny „klocek”, na którym jest trudna od przetłumaczenia ukraińska inskrypcja. Do tej piramidy miejscowi przywiązali sznurkami sztuczne kwiatki, co utrudnia szukanie i odczytywanie inskrypcji. Napisy były też od wielu lat zamalowywane. Zdrapanie farby z tablicy inskrypcyjnej jednak nie pozwoliły na pełne odczytanie napisów. Pierwotnie na piramidzie mógł być krzyż kamienny, być może miał nawet jakieś napisy, stąd reszta tej inskrypcji na „klocku” wydaje się niekompletna. Obecnie w „klocek” wbity jest krzyż metalowy.

TUTAJ album ze zdjęciami

Dziewięcierz 15

Miejsce: krzyż usytuowany jest około 20 metrów od drogi, między Dzięwiecierzem PGR, a wjazdem na przysiółek Słotwina, na lekkim zakręcie, po stronie północnej. Tam też, w okolicy, mają swój ostry zakręt tory kolejowe. Nie było tam zabudowań, tak jak teraz, tylko droga, która prowadziła na stację kolejową, z przysiółka dziewięcierskiego – Łuh.

Lokalizacja: 50.21411, 23.44492

Inskrypcja: język ukraiński

Zbaw Panie lud Twój i błogosław dziedzictwu Twemu
1891 rok

…. staraniem Hryc t …

Opis:

Inskrypcja na krzyżu jest niestety zdekompletowana przez czas i trudno odczytać szczątkowe napisy. Możemy się tylko domyślać, że na początku pisało, coś w rodzaju: Ten krzyż powstał staraniem – i tutaj było imię, być może Hryc i nazwisko. Śmiało można przypuszczać, że był to mieszkaniec przysiółka Łuh.

Na ramionach krzyża mamy ciekawy zabieg zdobniczy w formie kwiatków, i obok nich klasyczne skróty, na górnym Tytuł, na bocznych oznaczające imiona Jezus – Chrystus. Pod stopami ukrzyżowanego dość niespotykana forma skrzyżowanych piszczeli, bez czaszki.

TUTAJ album ze zdjęciami

Dziewięcierz 14

Miejsce: w Dziewięcierzu jedziemy drogą aż do skrzyżowania, gdzie droga przez tory prowadzi na Niwki Horynieckie. Po drugiej stronie drogi, gdy przejdziemy kilkadziesiąt kroków, zobaczymy polno – leśną drogę. Wchodzimy w nią i idziemy kilkaset metrów, aż zobaczymy przed sobą drogę z tak zwanych betonów, która jest zrobiona na bagnie ze strumieniem. Tutaj trzeba uważać, bo kierujemy się prosto w stronę granicy polsko – ukraińskiej. Gdy przejdziemy bagnistą dolinę, idziemy pod górkę. W momencie, gdy zobaczymy, że jesteśmy na kumulacji, wypatrujmy po lewej tej figury. Będzie ona kilkanaście kroków od drogi.

Lokalizacja: 50.21291, 23.45716

Inskrypcja: język ukraiński

Zbaw Panie lud Twój i błogosław dziedzictwu Twemu
Staraniem …eksy …asija Roku 1925

Opis:

Niestety napis fundatorski jest niekompletny, gdzie imię i nazwisko niestety ma braki. Przed wojną był tutaj jeden z przysiółków Dziewięcierza. Poniżej był Łuh, a tutaj Kiernica. Wioska otoczona była z dwóch stron doliną i strumieniem. Na tej kumulacji terenu były praktycznie same pola. Figura ta jest pamiątką po jednym z zamożniejszych gospodarzy wioski, można przypuszczać, że stał na jego posesji.

TUTAJ album ze zdjęciami

Dziewięcierz 13

Miejsce: tuż przy torach, przy drodze między Dziewięcierzem (Dolina), a tak zwanym PGRem, praktycznie w połowie drogi, na dość ostrym zakręcie, stoi nieopodal torów ten krzyż.

Lokalizacja: 50.21837, 23.45722

Inskrypcja: język ukraiński

Pamiątka 3 maja 1848 roku
Ponowienie 3 maja 1945 roku

Opis:

Prawie sto lat po zniesieniu pańszczyzny musiał stary krzyż ulec zniszczeniu, bowiem jak widzimy na fotografii, mamy tu do czynienia z odnowionym obiektem. 3 maja 1945 roku, miejscowa społeczność, musiała zapewne zorganizować dużą uroczystość gromadzką. Wtedy nadal uważano, że dopóki istnieją te krzyże, które są niejako pieczęcią i pamiątką zniesienia pańszczyzny, to dopóty niewolnictwo nie wróci. Dlatego też, na drugiej stronie krzyża mamy napis mówiący o pamiątce wydarzenia z 3 maja 1848 roku. Jest to tak charakterystyczna data, że widząc ją na krzyżu możemy w ciemno rzucać słowem – Pańszczyzna. Na ramionach krzyża mamy klasyczne skróty, w środku jest wyryty głęboko krzyżyk.

Jest to drugi pańszczyźniany krzyż z Dzieiwęcierza. Na podstawie znajomości wyglądu pierwszego krzyża można przypuszczać, że oryginalny, przed odnowieniem miał podobny wygląd, ale mógł być większy.

TUTAJ album ze zdjęciami

Dziewięcierz 12

Miejsce: aby odnaleźć tę figurę, udajemy się na przysiółek Dziewięcierza – Słotwina. Jadąc drogą podjeżdżamy asfaltem pod górkę i szukamy Zielonego Szlaku który tutaj skręca w las. około 230 metrów dalej tuż przy drodze stoi interesujący nas obiekt.

Lokalizacja: 50.22154, 23.44467

Inskrypcja: język ukraiński

Zbaw Panie lud Twój i błogosław dziedzictwo Twoje
Postawił krzyż ten
Postawił ten krzyż
Michaił
… o
1890

Opis:

Napis niestety jest niekompletny, akurat nazwisko jest ubite. Słowa z tyłu „Postawił ten krzyż” są rekonstrukcją na podstawie szczątków napisów i jest to prawdopodobny napis. Ciekawe jest to, że z przodu i z tyłu mamy napis o postawieniu. Z boku znaleźć możemy kilka liter, które niewiele mówią: icy o. Sam krzyżyk ma bardzo ciekawą formę, którą można w kilku innych miejscach odnaleźć.

Przed wojną były wokół tej figury pola, które usytuowane były wyżej względem wioski. Przysiółek o nazwie Hruszki położony był kilkaset metrów niżej w dolinie. Być może w okolicy tej figury była granica między polami gospodarzy Słotwiny i Hruszek. Na pewno była to polna figura, która służyła mieszkańcom podczas wiosennych procesji, podczas dni krzyżowych przez pola.

TUTAJ album ze zdjęciami