Inwentaryzacja kamiennych krzyży i figur bruśnieńskich – powiat lubaczowski

Witam na unikalnej stronie, na której znajdziemy praktycznie wszystkie przydrożne kamienne krzyże i figury bruśnieńskie z terenu powiatu lubaczowskiego. Strona powstała dzięki wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, genezę tego przedsięwzięcia można znaleźć w zakładce IDEA

Dotarcie do 581 obiektów z całego powiatu lubaczowskiego zajęło cały 2016 rok. Każdy z nich możemy zobaczyć w zakładce MAPA Czytaj dalej Inwentaryzacja kamiennych krzyży i figur bruśnieńskich – powiat lubaczowski

Krzyż Tatarski – Radruż

Miejsce: jadąc od Horyńca, obok zalewu w las w stronę Radruża, jedziemy 1100 metrów, niedaleko za ostrym zakrętem znajdziemy drogę leśną w prawo, jedziemy to lepszą na wprost, bo obok jest druga trochę zarośnięta. Jedziemy drogą 1600 metrów, tam zobaczymy kilka starych lip przy drodze, a po lewej stronie około 10 metrów od drogi znajdziemy krzyż.

Opis: w okolicach Horyńca, Wólki Horynieckiej i Radruża według lokalnych podań miała być mogiła z czasów najazdów tatarskich. Stosunkowo niedaleko opisywanego obiektu mamy krzyż z 1851 roku na małym kopczyku, ma on fundatora i w okolicy były zabudowania, zapewne miał inną historię niż najazdy tatarskie. Bardziej do mogiły tatarskiej pasuje krzyż stojący przy drodze na starej granicy horyniecko-radruskiej. Wokół krzyża rośnie dużo barwinka, który często sadzono w takich miejscach. Krzyż ma kamienną podstawę, co nakazuje domyślać się, że należy do młodszych krzyży mogilnych, postawionych po bitwie Sobieskiego z Tatarami w tym rejonie w 1672 roku.

Lokalizacja: 50.16496, 23.34238

TATAJ galeria związana z krzyżem

Krzyż Tatarski – Podemszczyzna

Miejsce: w Podemszczyźnie jest skrzyżowanie dróg, gdzie jedna prowadzi przez lasy w stronę Nowego Sioła. Jadąc nią około 580 metrów, niedaleko przed leśniczówką, po prawej stronie drogi 20 metrów dalej znajdziemy ten krzyż.

Opis: w rękopisie Karola Notza, znajdziemy zapis: „Legendy o Tatarach, o bitwie, względnie walce między Brusnem, Hutą a Podemszczyzną, którą stoczyli Polacy i Tatarzy. Są również 4 mogiły: 1 we wsi, tam jest krzyż kamienny z czasów najazdów tatarskich, 3 przy gościńcu do Nowego Sioła.”

Do naszych czasów dotrwał tylko jeden krzyż mogilny z czasów najazdów tatarskich, jeden z trzech przy gościńcu do Nowego Sioła. Jest to krzyż z typu najstarszych kamiennych krzyży, nie ma kamiennej podstawy, w którą byłby wetknięty, jest bezpośrednio wbity w ziemię około 40 cm. Najprawdopodobniej jedna z trzech mogił przy gościńcu była na skrzyżowaniu dróg w Podemszczyźnie, co potwierdzają stare mapy. Być może trzecia mogiła była niedaleko obok miejsca gdzie leżą szczątki nowszego krzyża, ale mógł być postawiony na mogile, gdzie uległ zniszczeniu pierwotny krzyż, ewentualnie przy drodze leśnej za leśniczówką.

Ponieważ jest to pierwszy opisywany krzyż mogilny z czasów najazdów tatarskich, warto wspomnieć, że tego typu krzyże potocznie nazywane są „turkami”. Ponieważ jedyne źródło historyczne, które faktycznie określa z jakimi wydarzeniami są związane te krzyże, to rękopis Karola Notza, gdzie używa on tylko określeń typu: „krzyż kamienny z czasów najazdów tatarskich”, w opracowaniach na stronie kamiennekrzyze.pl będzie używana ogólna nazwa dla obiektów „Krzyże Tatarskie”. Nazwa „turek” przekłamuje historię, w mogiłach leżą ofiary najazdów czambułów tatarskich, stąd dla sprecyzowania tematu odnosić będziemy się tylko do Tatarów.


Lokalizacja: 50.21928, 23.28517

TATAJ galeria związana z krzyżem

Prusie 4

Miejsce: jedziemy na koniec wsi Prusie. Gdy dotrzemy do torów kolejowych, jedziemy około 100 metrów dalej drogą za torami, aż zobaczymy granicę. Po lewej stronie będziemy mieć mały lasek, gdzie kiedyś były gospodarstwa. Około 10 metrów od tej drogi w lasku znajdziemy ten obiekt.

Lokalizacja: 50.24337, 23.52974

Inskrypcja: język ukraiński

Zbaw Panie lud Twój, i błogosław dziedzictwu Twemu

1930

Opis:

Kamienna podstawa tkwi w ziemi, wystaje tylko postument, który był zwieńczony krzyżykiem, ale zaginął.

Bezwzględnie należy zawiadomić straż graniczną, jeżeli chcemy zwiedzić tę okolicę w poszukiwaniu figury, bowiem znajduje się ona kilkadziesiąt metrów od granicy Polsko-Ukraińskiej.

TUTAJ album ze zdjęciami

Bihale 9

Miejsce: na końcu Bihali od strony Łukawca, mamy drogę leśno-polną, która prowadzi do rzeki Lubaczówka, jedziemy nią 800 metrów, tam nad Lubaczówką stoi ten krzyż.

Lokalizacja: 50.08671, 23.04787

Inskrypcja: język ukraiński

Zbaw Panie lud Twój, i błogosław dziedzictwu Twemu

Ten krzyż postawiono roku 1904

Teofil Swystowycz

Opis:

To jeden z niewielu kamiennych krzyży, który stoi nad rzeką. Krzyż ozdobiony jest gwiazdką na górnym ramieniu i Tytułem.

TUTAJ album ze zdjęciami

Kobylnica Wołoska 13

Miejsce: figura stoi przy leśnej drodze na przysiółku Hryckowe. Obok figury nr 12 mamy mały strumień, który wysechł, gdy pójdziemy przez las 240 metrów na zachód, to znajdziemy interesujący nas obiekt.

Lokalizacja: 49.99673, 23.13341

Opis:

Na tablicy inskrypcyjnej jest twarda zeszklona farba, przez co nie da się jej odczyścić, odczytać da się rok, jest to albo 1904 albo 1909.

TUTAJ album ze zdjęciami

Oleszyce 1

Miejsce: zrujnowana figura stoi przy drodze w kierunku Suchej Woli z Oleszyc, 350 metrów od zakrętu po lewej stronie.

Lokalizacja: 50.16083, 23.02301

Opis:

Na szczątkach są widoczne litery ale nie można z nich ułożyć wyrazów. Trudno powiedzieć jak wyglądał ten obiekt, bo ma unikalny wzór.

TUTAJ album ze zdjęciami

Nowa Grobla 12

Miejsce: w przysiółku Hamernia, gdzie jest kopalnia piasku, gdy wjedziemy przez tory kolejowe, wjeżdżamy w pierwsze rozwidlenie dróg na lewo, jedziemy 550 metrów, tam po prawej stronie na skrzyżowaniu stoi ta figura.

Lokalizacja: 50.07329, 22.9724

Opis:

Figura nie ma inskrypcji, jeżeli była, to na górnej części postumentu, który jest obłupany.

TUTAJ album ze zdjęciami

Borowa Góra 7

Miejsce: na końcu Borowej Góry, jadąc w kierunku Sieniawki, na ostatnim rozwidleniu dróg jedziemy 400 metrów dalej i za przedostatnim gospodarstwem stoi ta figura.

Lokalizacja: 50.14792, 23.2225

Opis:

Figura ma unikalny wzór, płaskorzeźba we wnęce na postumencie to zapewne modlący się Chrystus, zazwyczaj jest w takich przypadkach św. Mikołaj albo Maryja. Figura posiada inskrypcję, ale jest na siłę poprawiana i wyszły z tego trudne do odczytania litery.

TUTAJ album ze zdjęciami

Stary Dzików 10

Miejsce: wjeżdżamy w ulicę Jana III Sobieskiego, która biegnie w kierunku Lebiedzi. Tam na końcu ulicy rozwidlenie dróg w prawo, gdzie dalej ciągną się zabudowania. Około 150 metrów od rozwidlenia, po prawej stronie drogi znajdziemy tę figurę.

Lokalizacja: 50.24024, 22.92405

Opis:

Figura na posesji prywatnej, zamalowana farbą, co utrudnia odczytanie inskrypcji, widać jednak, że jest w języku ukraińskim, odczytać można też datę 1900.

TUTAJ album ze zdjęciami